17 dec Helihaven: hoe een memo beleid werd en de raad buitenspel raakte
De omgevingsvergunning voor een helihaven aan de Wesselseweg 19 roept veel vragen op bij inwoners én in de gemeenteraad. Niet alleen vanwege de impact van een helihaven pal naast het Schaffelaarsebos, maar vooral vanwege de manier waarop dit besluit tot stand is gekomen. Centraal daarin staat een document uit 2018 dat door het college wordt gebruikt als beleidskader, maar dat nooit als zodanig door de gemeenteraad is vastgesteld.
Volgens het college is de Memo helihavens in de gemeente Barneveld het geldende gemeentelijke beleid voor het beoordelen van aanvragen voor helihavens. Pro’98 betwist dat nadrukkelijk. Een memo die alleen door het college is vastgesteld en de raad slechts “ter kennisname” heeft ontvangen, kan volgens onze fractie niet de plaats innemen van democratisch vastgesteld beleid. Juist daar wringt het in dit dossier.
Deze vergunning is dan ook geen op zichzelf staand besluit. Zij vormt het eindpunt van een lange bestuurlijke route, waarin een document dat ooit werd gepresenteerd als een ‘memo’ is uitgegroeid tot het doorslaggevende toetsingskader voor een ingrijpende planologische beslissing. Dat roept fundamentele vragen op over democratische controle, bevoegdheden en participatie.
Van memo naar doorslaggevend toetsingskader
In 2018 stelde het college van burgemeester en wethouders de Memo helihavens in de gemeente Barneveld vast. De gemeenteraad werd hierover slechts geïnformeerd. Het document werd niet als beleidsnota aan de raad voorgelegd en ook niet door de raad vastgesteld.
Jarenlang bleef de status van deze memo bestuurlijk vaag. In 2024 reflecteerde het college hier zelf op en stelde daarbij dat de memo ‘geen specifiek beleid’ zou zijn, maar wél uitgangspunten bevat voor het verlenen van planologische medewerking. Dat klinkt onschuldig, maar bestuursrechtelijk is dit juist een cruciale erkenning: algemene uitgangspunten die structureel worden toegepast bij vergunningverlening zijn beleid, ongeacht het etiket dat erop geplakt wordt.
Die conclusie wordt in 2025 onontkoombaar bevestigd. In het besluit tot verlening van de omgevingsvergunning voor de helihaven aan de Wesselseweg 19 staat expliciet dat de memo uit 2018 het enige gemeentelijke toetsingskader is voor aanvragen voor helihavens. Zonder dit document had de vergunning niet verleend kunnen worden.
Met andere woorden: wat begon als een ‘memo’ functioneert in de praktijk als een beleidsregel met externe werking.
Een planologisch zwaar besluit zonder raadsbesluit
De helihaven past niet binnen het omgevingsplan en is mogelijk gemaakt via een buitenplanse omgevingsplanactiviteit (BOPA). Dat is geen lichte afwijking, maar een besluit met aanzienlijke gevolgen voor de fysieke leefomgeving. Toch heeft de gemeenteraad hierbij geen inhoudelijke rol gespeeld.
Het college stelt dat geen advies van de raad nodig was, omdat dit project niet voorkomt op de lijst van gevallen waarvoor adviesrecht geldt. Daarmee wordt echter voorbijgegaan aan een kernvraag: valt een helihaven in het buitengebied onder niet-agrarische bedrijvigheid die niet past binnen het regionale functieveranderingsbeleid? Zo ja, dan had bindend advies van de raad wél gevraagd moeten worden, en was participatie verplicht geweest.
Juist die vragen zijn door Pro’98 schriftelijk aan het college gesteld.
Participatie bewust gemeden
In de ruimtelijke onderbouwing bij de vergunning staat dat de initiatiefnemer er, vanwege de maatschappelijke onrust, bewust voor heeft gekozen niet met de omgeving in gesprek te gaan. Dat is opmerkelijk. De Omgevingswet biedt het college juist de mogelijkheid – en naar onze overtuiging in dit geval ook de plicht – om bij projecten met aanzienlijke gevolgen en te verwachten bezwaren de uitgebreide voorbereidingsprocedure toe te passen.
Die procedure is hier niet gebruikt. Daarmee is participatie niet alleen feitelijk achterwege gebleven, maar ook bestuurlijk onvoldoende gewogen.
Raadsvragen en uitstel van beantwoording
Pro’98 heeft hierover op 8 november 2025 schriftelijke vragen gesteld aan het college. Die vragen raken aan de kern van het besluit: de procedure, het adviesrecht van de raad, de verplichting tot participatie en de rechtmatigheid van de verleende vergunning.
Het college heeft inmiddels laten weten de beantwoording uit te stellen tot januari 2026, omdat eerst de lopende bezwaarschriftenprocedure wordt afgewacht. Hoewel het begrijpelijk is dat het college zorgvuldig wil opereren, blijft het uitgangspunt dat het college ook tijdens bezwaar verantwoording verschuldigd is aan de gemeenteraad. Uitstel mag geen afstel worden.
Waar dit werkelijk over gaat
Dit dossier gaat inmiddels over meer dan een helihaven. Het gaat over de vraag hoe beleid tot stand komt, wie daarover beslist en hoe de raad zijn kaderstellende en controlerende rol kan uitoefenen.
Een document dat nooit als beleid aan de raad is voorgelegd, blijkt bepalend voor een ingrijpende ruimtelijke beslissing. De raad is geïnformeerd, maar niet betrokken. Participatie is mogelijk geacht, maar niet benut. Dat schuurt met de geest van de Omgevingswet, die juist inzet op transparantie, betrokkenheid en democratische legitimatie.
Pro’98 vindt dat dit vraagt om politieke duidelijkheid. Niet achteraf, maar nu. In januari zullen wij het college houden aan heldere, inhoudelijke antwoorden – in het belang van de raad, de rechtsstaat en de inwoners van Barneveld.